English follows the Yiddish.

במשך פֿונעם זמן האָב איך זיך פֿאַרנומען מיט זיך צוהערן צו
עטלעכע שעהען פֿון אַ געװיסער רעקאָרדירונג, נומער 52261, אינעם „שפּראַך־און־קולטור־אַרכיװ פֿונעם אַשכּנזישן ייִדנטום.“ איך האָב בפֿירוש באַשלאָסן זיך צוצוהערן צו דער דאָזיקער רעקאָרדירונג צוליב דעם װאָס דער סוביעקט פֿון אינטערװיו שטאַמט פֿונעם שטעטל פֿון מײַן אײגענעם ייִחוס, װאָס הייסט פּינסק (אין הײַנטיקן װײַסרוסלאַנד). כאָטש די שעהען פֿונעם אינטערװיו צו װאָס איך האָב זיך צוגעהערט זײַנען געװען ס‘רובֿ כּהלכה (דאָס היייסט, אַז ס‘זײַנען נישט געװען אַזוי פֿיל אָנװענדן פֿון דער אַנקעטע), האָב איך דערהערט אַ פּרט װאָס איז מיר געװען גאַנץ פֿאַרכאַפּנדיק. דער אָ פּרט איז געװען דער סוביעקטס באַמערקונג אַז מ‘האָט אַ מאָל בײַ ייִדן אָנגערופֿן אוקראַיִניש און אַנדערע היגע גויישע לשונות װי „[פּראָסטע] גוייִש“ [3:20-3:15] להיפּוך צו „אוקראַיִניש“ צי װאָסערע שפּראַך סע זאָל נישט זײַן. בעת טראַכטן װעגן װאָס איך זאָל אָנשרײַבן, איז עס מיר אײַנגעפֿאַלן אַז דאָס װאָלט געװען זייער אַ כּדאַייִקע זאַך צו דיסקוטירן אין אַ היסטאָרישן/שפּראַכיקן קאָנטעקסט.

דער ערשטער פֿאַררוף װאָס איך האָב געפֿונען איז געװען אַ קאַפּיטל אינעם בוך „ייִדישע װאָרצלען אין אוקראַיִנע און מאָלדאָװע“ פֿון צבֿי גיטעלמאַנען. אין דעם ציִט אַרויס גיטעלמאַן אַן אינטערעסאַנטן אַספּעקט פֿונעם ענין, װאָס געהערט צום פֿאַקט אַז „גוייִש“ װי אַ צונאָמען פֿאָר אַ נישט־ייִדישער שפּראַך איז נישט געװען אַזאַ פֿאַרשפּרייטן מינהג װאָס שייך שפּראַכן אין אַלגעמיין. גיכער איז דאָס געװען אַ פֿירעכץ פֿאַר די „פּויערישע לשונות,“ װי ליטװיש, װײַסרוסיש, צי אוקראַיִניש. דאָס ענפֿט אַן אינטערעסאַנטן שמועס װעגן שפּראַכן, רעלאַטיװער באַדריקונג, און אייראָפּעישע נאַציאָנאַליזמען אין דער תּקופֿה פֿאַר דער צװייטער װעלט־מלחמה.

נאָך דעם האָב איך אַ זוך געטאָן אין װערטערבוך כּדי אויסצורעכענען אויב אַזאַ זאַך טויגט לויט דער כּלל־שפּראַך צי אויב ס‘איז נאָר אַ היסטאָרישער לאָקאַליזם. ס‘איז מיר געװען עפּעס אַ חידוש צו זען אַז ס‘איז דאָ אויך אַ ביטולדיקע פֿראַזע װאָס נעמט אַרײַן דעם אָ נוץ פֿון צונאָמען: ”צו רעדן חצי־ייִדיש פּאָלאָװינע גוייִש.“ איך מוז מודה זײַן אַז איך האָב זיך שטאַרק געפֿרייט מיט דער אָ פֿראַזע. סאַראַ לינגװיסטישער אוצר! ס‘איז אַ פֿראַזע װאָס שיפּגלט זיך אָפּ איר טײַטש דורכן אייגענעם ייִחוס פֿון יעדן װאָרט. דאָס פֿראַזע הייסט אַז אַ ייִד פּרוּװט שלעכט צו רעדן אַ גוייִש לשון (בפֿירוש אַ סלאַװישס). אַזאַ טײַטש װערט קלאָר דורך די װערטער גופֿא, װי פֿריִער געזאָגט — ס‘איז אַ נאָכטאָן פֿון לינגװיסטישער צעמישונג. מיר קענען סכעמאַטיזירן די זאַץ אַזוי — ייִדיש־העברעיִש־ייִדיש־סלאַװיש־ייִדיש. די זאַץ גייט נאָך איר סוביעקט אויף אַ לינגװיסטישן אופֿן, חוזק מאַכנדיק פֿון אַזעלכע פּרוּװן.

זיך צוהערן צו די מאַטעריאַלן פֿונעם שפּראַ־און קולטור־אַרכיװ איז מיר געװען אַ גאַנץ רירנדיקע און באַטײַטיקע דערפֿאַרונג. עס איז געװען כּוחדיק צו הערן אַ ייִדיש װאָרט פֿון פּינסק — ס‘איז מיר געװען װי אַ שטיקל פֿון משפּחדיקער געשיכטע. אַזאַ זאַך איז דער אמתער װערט פֿונעם אַרכיװ װען ס‘װערט גענעראַליזירט אויף אַן אַקאַדעמישן אופֿן — דאָס הייסט אַז דער אַרכיװ איז העט אונדזער בעסטע פֿאַרבינדונג צו עטנאָגראַפֿישע מאַטאַעריאַלן פֿון אַשכּנזישער ייִדישער ציװיליזאַציע אין מיזרח־אייראָפּע. די צײַט װאָס איך האָב פֿאַרבראַכט מיט די רעקאָרדירונגען איז געװען אַ שטאַרקער סימן פֿונעם נייטיקייט פֿאַר להבאדיקע סטודענטן פֿון דער ייִדישער שפּראַך זיך צו באַניצן מיטן אַרכיװ, אַפֿילו נישט רעדנדיק פֿונעם דרינגעװדיקייט פֿאַר קאָלומביע און אַנדערע אינסטיטוציעס אונטערצושטיצן פֿאָרשונג אין אַרכיװ. איך האָף אַז די איצטיקע בלאָג־מעלדונג, כאָטש זי פֿאַרנעמט זיך מיט זייער אַ קליינעם פּרט און נאָך דערצו אויפֿן שפּיץ מעסער, קען זאָגן עדות אויפֿן חיותדיקן אינהאַלט און פּאָטענציאַל פֿונעם שפּראַך־און־קולטור־אַרכיװ.

This semester I, along with my fellow students in Advanced Yiddish, chose audio recordings from the Language and Culture Archive of Ashkenazi Jewry and listened to a number of hours each. I chose number 52261 specifically because this recording’s subject came from the Shtetl of Pinsk (found today in Belarus), where my own family is from. Though the hours of the interview to which I listened mostly unfolded according to the questionnaire, I was struck by a particular detail that emerged during the conversation. This detail was a comment by the interview subject that, among Jews in Pinsk (and elsewhere), it was customary to refer to the Ukrainian language, among others, as “[proste] goyish” (that is, gentile) [3:15-3:20]. As I considered what to write my blog post about, it occurred to me that this would be a worthwhile detail to discuss in some historical and linguistic detail.

The first reference that I found for this linguistic practice was a chapter by Tzvi Gitelman in the book “Jewish Roots in Ukraine and Moldova.” In it, Gitelman identifies an interesting aspect of this phenomenon, noting that the practice of referring to a language as “goyish” (as opposed to its actual name) was not customary for non-Jewish languages in general. Rather, this practice was restricted primarily to “peasant languages,” such as Lithuanian, Belarusian, and Ukrainian. This raises an interesting discussion concerning languages, oppression, and European nationalisms in the period before the second World War.

Following my reading, I searched “goyish” on Verterbukh in order to figure out if this practice was admissible in the klal-shprakh, or if it was restricted to idiomatic or regional usage. I was surprised to discover that there was a somewhat disparaging phrase that included the use of “goyish” in this particular context: “tsu redn khotse yidish polovine goyish,” which literally translates to “to speak half Yiddish half goyish.” I have to admit that I became very excited upon seeing this phrase — it feels like something of a linguistic treasure; it reflects its meaning through the etymologies of its words, parodying its subject matter. The phrase is generally used for an instance in which a (Yiddish-speaking) Jew attempts to speak a Slavic language, and does so poorly. It is, in itself, an emulation of linguistic confusion, employing Hebrew, Yiddish, and Slavic words, imitating its subject struggling to speak a foreign tongue.

Listening to materials from the Language and Culture Archive was a significant and moving experience for me. It was powerful to hear spoken Yiddish from Pinsk — in a way, it felt like a piece of family history. Such an experience, when raised to the academic level, is the true value of the archive. That is, the archive is far and away our best connection to ethnographic materials concerning Ashkenazi Yiddish/Jewish civilization in Eastern Europe. The time I spent with these recordings strongly signaled to me the need for future students of Yiddish at Columbia/Barnard to engage with the LCAAJ, to say nothing of the urgency with which Columbia and other institutions should be supporting research that makes use of its materials. I hope that my blog post, though it highlights a minor detail and not at great length, can be a testament to the vitality and potential of the LCAAJ’s contents.